Przepisy REACH w polskich firmach – kto musi je stosować i jakie obowiązki z nich wynikają?

Przepisy REACH stosuje każda polska firma, która produkuje, importuje, sprzedaje lub wykorzystuje substancje chemiczne, także w mieszaninach i wyrobach. Zakres obowiązków zależy od roli w łańcuchu dostaw i tonażu: producent lub importer co najmniej 1 tony substancji rocznie musi ją zarejestrować, a dalszy użytkownik stosuje zalecenia z karty charakterystyki.

W artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać swoją rolę według REACH, jakie obowiązki z niej wynikają, które produkty są wyłączone i gdzie szukać pomocy.

Spis treści

• Czym jest REACH i od kiedy obowiązuje?
• Kto musi stosować przepisy REACH?
• Jakie obowiązki ma firma w zależności od roli?
• Kiedy firma musi zarejestrować substancję?
• Jakie obowiązki mają producenci i importerzy wyrobów?
• Które substancje i produkty są wyłączone z REACH?
• Gdzie polska firma może szukać wsparcia?
• FAQ: najczęstsze pytania
• Co zapamiętać?

Czym jest REACH i od kiedy obowiązuje?

REACH to rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów. Obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach UE i EOG od 1 czerwca 2007 roku, bez potrzeby wdrażania do prawa krajowego.

Nazwa rozporządzenia opisuje jego cztery filary. Rejestracja zobowiązuje firmy do przekazania danych o substancjach Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA). Ocena pozwala ECHA i państwom członkowskim weryfikować te dane. Zezwolenia dotyczą substancji wzbudzających szczególnie duże obawy, a ograniczenia zakazują lub warunkują określone zastosowania.

W Polsce zasady egzekwowania REACH, w tym kary i organy kontrolne, określa ustawa z 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach. Pełna rewizja REACH, zapowiadana od 2020 roku, została w kwietniu 2026 roku wstrzymana przez Komisję Europejską, więc obecne obowiązki pozostają w mocy.

Kto musi stosować przepisy REACH?

Przepisy REACH stosuje znacznie szerszy krąg firm, niż zakłada wielu przedsiębiorców. Obowiązki nie ograniczają się do branży chemicznej. Dotyczą także producentów mebli, tekstyliów, elektroniki, kosmetyków, materiałów budowlanych czy części samochodowych.

REACH wyróżnia sześć ról, a jedna firma może pełnić kilka z nich jednocześnie:

• producent wytwarzający substancję na terenie UE,
• importer sprowadzający substancję, mieszaninę lub wyrób spoza UE,
• jedyny przedstawiciel wyznaczony przez producenta spoza UE do przejęcia obowiązków importerów,
• dalszy użytkownik stosujący substancję w działalności przemysłowej lub zawodowej, w tym formulator mieszanin,
• dystrybutor przechowujący i sprzedający chemikalia bez ich przetwarzania,
• producent lub importer wyrobów, czyli przedmiotów, których funkcję określa kształt, a nie skład chemiczny.

Kluczowe jest rozróżnienie zakupów w UE i spoza UE. Firma kupująca farbę od niemieckiego producenta jest dalszym użytkownikiem. Ta sama firma kupująca identyczną farbę z Chin staje się importerem i przejmuje obowiązek rejestracji jej składników.

Jakie obowiązki ma firma w zależności od roli?

Obowiązki REACH różnią się w zależności od roli firmy, co dobrze pokazuje zestawienie poniżej. Tabela obejmuje najważniejsze wymagania, bez przypadków szczególnych.

Dla dalszych użytkowników najważniejszy jest art. 37 REACH. Jeżeli zastosowanie firmy nie jest objęte scenariuszem narażenia z rozszerzonej karty charakterystyki, firma musi poprosić dostawcę o jego uwzględnienie albo sama przygotować raport bezpieczeństwa chemicznego. Na wdrożenie środków z nowej karty ma 12 miesięcy od jej otrzymania.

Kiedy firma musi zarejestrować substancję?

Firma musi zarejestrować substancję w ECHA, gdy produkuje ją lub importuje w ilości co najmniej 1 tony rocznie. Próg liczy się osobno dla każdej substancji i obejmuje także substancje zawarte w importowanych mieszaninach.

REACH wyznacza cztery przedziały tonażowe: od 1 do 10 ton, od 10 do 100 ton, od 100 do 1000 ton i powyżej 1000 ton rocznie. Im wyższy tonaż, tym więcej badań wymaga dossier. Od 10 ton rocznie rejestrujący musi dodatkowo sporządzić raport bezpieczeństwa chemicznego.

Rejestracja odbywa się przez system REACH-IT, a dane przygotowuje się w programie IUCLID. Jeśli substancję rejestruje kilka firm, dzielą się danymi w ramach forum SIEF i składają wspólne przedłożenie. Szczegółowe informacje o procedurze zawiera portal Your Europe Komisji Europejskiej.

Rejestracja nie jest jednorazowa. Dossier trzeba aktualizować przy zmianie tonażu, nowych zastosowaniach lub nowych danych o zagrożeniach. ECHA regularnie sprawdza zgodność dokumentacji, a w 2025 roku przeprowadziła 214 takich kontroli.

Jakie obowiązki mają producenci i importerzy wyrobów?

Producenci i importerzy wyrobów mają obowiązki wtedy, gdy wyrób zawiera substancję z listy kandydackiej SVHC w stężeniu powyżej 0,1% wagowo. Próg liczy się dla każdego komponentu osobno, a nie dla całego produktu.

W takim przypadku firma musi przekazać odbiorcom biznesowym nazwę substancji i informacje o bezpiecznym stosowaniu, bez czekania na pytanie. Konsumentowi przekazuje te same informacje na żądanie, bezpłatnie, w ciągu 45 dni. Dodatkowo od 5 stycznia 2021 roku wyrób trzeba zgłosić do publicznej bazy SCIP.

Jeżeli łączna ilość danej substancji SVHC we wszystkich wyrobach przekracza 1 tonę rocznie, producent lub importer musi też powiadomić ECHA. Ponieważ lista SVHC jest aktualizowana zwykle w styczniu i czerwcu, firmy importujące wyroby powinny weryfikować deklaracje dostawców co najmniej dwa razy w roku.

Które substancje i produkty są wyłączone z REACH?

REACH przewiduje wyłączenia całkowite i częściowe. Wyłączenie z rejestracji nie zawsze oznacza zwolnienie z innych obowiązków, np. z przekazywania kart charakterystyki.

• substancje radioaktywne, odpady oraz substancje pod dozorem celnym w tranzycie są wyłączone całkowicie,
• produkty lecznicze, żywność i pasze są wyłączone z większości obowiązków w zakresie tych zastosowań,
• polimery nie podlegają rejestracji, ale monomery użyte do ich produkcji często tak,
• substancje z załączników IV i V, np. woda czy niektóre substancje naturalne, nie wymagają rejestracji,
• substancje do badań naukowych i rozwojowych zorientowanych na produkt (PPORD) mogą korzystać z czasowego zwolnienia po zgłoszeniu do ECHA.

Ocena, czy wyłączenie ma zastosowanie, wymaga analizy konkretnego przypadku. Błędne przyjęcie zwolnienia jest jedną z częstszych przyczyn naruszeń wykrywanych podczas kontroli.

Gdzie polska firma może szukać wsparcia?

Pierwszym źródłem bezpłatnej pomocy jest Biuro do spraw Substancji Chemicznych w Łodzi, które prowadzi krajowe centrum informacyjne ds. REACH i CLP. Odpowiada na pytania przedsiębiorców i publikuje poradniki w języku polskim. Wiele materiałów przetłumaczyła także ECHA.

Krajowy helpdesk wyjaśnia przepisy, ale nie przygotowuje dokumentacji i nie analizuje portfela produktów firmy. Do tego potrzebny jest wewnętrzny specjalista lub zewnętrzny doradca. Kompleksową obsługę w zakresie REACH - doradztwo oferuje m.in. ConsultChem: od weryfikacji obowiązków rejestracyjnych i oceny substancji SVHC po przygotowanie do kontroli. Przy wyborze doradcy warto zapytać o doświadczenie w danej branży i o sposób monitorowania zmian przepisów.

Firmy importujące z Azji mogą też negocjować z producentem wyznaczenie jedynego przedstawiciela. Przenosi to obowiązek rejestracji z importera na przedstawiciela, choć koszt usługi zwykle wraca w cenie towaru.

FAQ: najczęstsze pytania

Czy mała firma musi stosować REACH?

Tak, REACH nie przewiduje zwolnień ze względu na wielkość przedsiębiorstwa. Mikro, małe i średnie firmy płacą jednak niższe opłaty rejestracyjne w ECHA. W praktyce większość małych firm to dalsi użytkownicy, których obowiązki ograniczają się do posiadania i stosowania kart charakterystyki.

Czy sklep internetowy sprzedający chemię musi stosować REACH?

Tak, sklep internetowy jest dystrybutorem i musi przekazywać odbiorcom profesjonalnym karty charakterystyki. Jeśli sprowadza towar spoza UE, staje się importerem z obowiązkiem rejestracji powyżej 1 tony rocznie. Sprzedaż konsumentom wiąże się także z obowiązkami z rozporządzenia CLP.

Jak sprawdzić, czy substancja jest zarejestrowana?

Status rejestracji można sprawdzić w bazie ECHA CHEM po numerze CAS lub WE. Warto też poprosić dostawcę o numer rejestracji, który powinien znaleźć się w sekcji 1 i 3 karty charakterystyki. Brak numeru przy substancji wymagającej rejestracji to sygnał ostrzegawczy.

Czy REACH dotyczy firm z Wielkiej Brytanii?

Po brexicie Wielka Brytania stosuje własny system UK REACH. Rejestracje dokonane wyłącznie w Wielkiej Brytanii nie są ważne w UE. Polska firma kupująca chemikalia od brytyjskiego producenta jest więc importerem w rozumieniu unijnego REACH.

Ile kosztuje rejestracja substancji w ECHA?

Koszt rejestracji składa się z opłaty ECHA, udziału w kosztach danych w ramach SIEF i przygotowania dokumentacji. Opłaty ECHA zależą od tonażu i wielkości firmy, a koszt dostępu do danych bywa wielokrotnie wyższy. Aktualne stawki publikuje ECHA w rozporządzeniu w sprawie opłat.

Co zapamiętać?

• REACH dotyczy producentów, importerów, dalszych użytkowników, dystrybutorów oraz firm wprowadzających wyroby.
• Rejestracja jest obowiązkowa od 1 tony substancji rocznie, a raport bezpieczeństwa chemicznego od 10 ton.
• Zakup spoza UE zmienia rolę firmy na importera i uruchamia obowiązek rejestracji.
• Wyroby z SVHC powyżej 0,1% wymagają informowania odbiorców, odpowiedzi konsumentom w 45 dni i zgłoszenia do SCIP.
• Bezpłatną pomoc oferuje Biuro do spraw Substancji Chemicznych, a obsługę dokumentacji wyspecjalizowani doradcy.